Vì thế, có một lễ hội đặc biệt mà nơi linh thiêng nhất không nằm trên đất liền, mà bắt đầu giữa biển khơi. Đó là Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được gìn giữ qua hơn một thế kỷ tại phường Vũng Tàu, TP. HCM.
Lễ hội bắt đầu từ biển, kết nối con người với đại dương
Mỗi dịp 16–18 tháng 8 âm lịch, con đường Hoàng Hoa Thám dẫn vào Đình thần Thắng Tam lại rộn ràng trong tiếng trống chiêng, cờ phướn và dòng người từ khắp nơi đổ về tham dự lễ hội.
Người dân nơi đây hiếm khi nói mình "đi lễ". Họ gọi là "đi nghinh Ông" – cách gọi mộc mạc nhưng đầy thành kính, như đón một người thân sau chuyến đi dài trở về.
Điểm đặc biệt của lễ hội là nghi thức Nghinh Ông trên biển. Đoàn tàu được trang hoàng cờ hoa xuất phát từ Bãi Trước, tiến ra khơi để cung nghinh Nam Hải Đại Tướng Quân, sau đó đưa đoàn rước trở về đất liền trong không khí trang nghiêm, thể hiện niềm tin và lòng biết ơn đối với biển cả.
Từ truyền thuyết cứu người giữa sóng dữ đến tín ngưỡng của ngư dân Nam Bộ
Theo truyền thuyết dân gian, nhiều ngư dân khi gặp giông bão tưởng chừng không thể trở về đã được cá Ông (cá voi) nâng đỡ, dìu thuyền vào bờ an toàn.
Từ lòng biết ơn ấy, cư dân vùng biển Nam Bộ tôn cá Ông là Nam Hải Đại Tướng Quân, lập lăng thờ và duy trì lễ Nghinh Ông hằng năm để cầu mong mưa thuận gió hòa, biển lặng cá đầy và những chuyến ra khơi bình an.
Đây không chỉ là tín ngưỡng của riêng Vũng Tàu mà còn là nét văn hóa đặc trưng của nhiều cộng đồng ngư dân ven biển Nam Bộ.
Đình thần Thắng Tam – hơn 200 năm lưu giữ ký ức vùng biển
Đình thần Thắng Tam được xây dựng vào đầu thế kỷ XIX dưới triều Nguyễn nhằm thờ ba vị tiền hiền có công khai phá vùng đất Vũng Tàu.
Về sau, người dân lập thêm Lăng Ông bên cạnh để thờ Nam Hải Đại Tướng Quân, tạo thành một quần thể tín ngưỡng độc đáo kết hợp giữa tín ngưỡng thờ Thành hoàng và tín ngưỡng thờ cá Ông.
Suốt hơn hai thế kỷ, nơi đây trở thành điểm tựa tinh thần của nhiều thế hệ ngư dân trước mỗi mùa biển.
Những nghi lễ đặc sắc của Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam
Lễ hội diễn ra trong ba ngày với hai phần chính là phần lễ và phần hội.
Phần lễ gồm nhiều nghi thức truyền thống như:
- Nghinh Ông trên biển.
- Rước Ông về đình.
- Cúng tế tiền hiền, hậu hiền.
- Thỉnh sắc thần và các nghi lễ tế truyền thống.
Sau nghi lễ trên biển, đoàn rước đi qua các tuyến đường Ba Cu – Trần Hưng Đạo – Hoàng Hoa Thám trước khi trở về đình trong sự tham gia của đông đảo người dân và du khách.
Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và ẩm thực mang đậm bản sắc vùng biển.
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của cộng đồng ngư dân
Năm 2023, Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Sự ghi nhận này không chỉ khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa của lễ hội mà còn góp phần bảo tồn bản sắc tín ngưỡng biển, đồng thời phát huy vai trò của lễ hội trong phát triển du lịch văn hóa tại TP.HCM.
Hơn cả một lễ hội, đó là đạo lý "uống nước nhớ nguồn"
Đối với người dân địa phương, Nghinh Ông không đơn thuần là hoạt động tín ngưỡng.
Đó là dịp để các gia đình gắn bó với nghề biển cùng nhau thắp nén hương tri ân tiền nhân, tưởng nhớ ân nghĩa của biển cả và cầu mong những chuyến ra khơi bình an.
Giữa nhịp sống hiện đại, lễ hội vẫn gìn giữ nguyên vẹn tinh thần đoàn kết cộng đồng và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của cư dân miền biển Nam Bộ.
Nếu có dịp đến TP.HCM vào trung tuần tháng 8 âm lịch, hãy một lần hòa mình vào không khí của Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam. Khi tiếng trống vang lên giữa biển trời và đoàn thuyền từ từ tiến vào bến, bạn sẽ cảm nhận được vì sao suốt hơn một thế kỷ qua, người dân nơi đây vẫn dành những ngày trang trọng nhất trong năm để tri ân vị "ân nhân" của đại dương.
Địa điểm: Đình thần Thắng Tam, đường Hoàng Hoa Thám, phường Vũng Tàu, TP.HCM.
