Trong bối cảnh video ngắn ngày càng phổ biến trên mạng xã hội, việc đưa di sản văn hóa vào nội dung số đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để những công trình kiến trúc, tập quán sinh hoạt hay câu chuyện lịch sử thu hút khán giả trẻ, đồng thời bảo tồn những giá trị văn hóa vốn có?
Tại tọa đàm, các diễn giả đã tiếp cận câu hỏi này từ nhiều góc độ, kết nối tư duy nghiên cứu di sản với phương pháp xây dựng nội dung, thiết kế trải nghiệm và ứng dụng công nghệ. Những chia sẻ cho thấy, để kể chuyện di sản hiệu quả, người làm sáng tạo cần bắt đầu bằng sự quan sát, tìm hiểu và lựa chọn góc khai thác phù hợp trước khi quyết định cách thể hiện trên nền tảng số.
Với vai trò điều phối, Đạo diễn Trương Lê Hiếu Dân – Ủy viên Ban Chấp hành Hội Di sản Văn hóa TP.HCM nhấn mạnh video ngắn không cần gánh vác nhiệm vụ truyền tải toàn bộ kiến thức như một bộ phim tài liệu chuyên sâu. Giá trị của định dạng này nằm ở khả năng tạo ra điểm chạm cảm xúc, khơi gợi sự tò mò để khán giả chủ động tìm hiểu sâu hơn về câu chuyện phía sau.
Bên cạnh góc nhìn sáng tạo, diễn giả đặc biệt đề cao tính người trong di sản. Đằng sau một công trình vật thể luôn có những câu chuyện về kỹ thuật, tư tưởng, tập quán và đời sống của con người trong một giai đoạn lịch sử. Vì vậy, dù sử dụng công nghệ hay AI để hỗ trợ sản xuất, người làm sáng tạo vẫn cần tìm hiểu bối cảnh văn hóa và làm rõ những giá trị con người ẩn sau chất liệu được khai thác.
Đạo diễn Trương Lê Hiếu Dân cũng khuyến khích người trẻ chủ động tìm đến nguồn tư liệu chính thống. Với nội dung di sản, nghiên cứu không phải bước bổ trợ mà là nền tảng để những góc nhìn mới được xây dựng trên cơ sở thông tin đáng tin cậy.
Từ góc độ chuyên môn truyền thông, ThS. Phạm Thanh Hải – Trưởng Ban Chuyên môn DCCA – nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định đúng tệp khán giả mục tiêu và tập trung vào cảm xúc khi thực hiện video ngắn. Theo nguyên tắc “Single-minded Positioning”, mỗi sản phẩm nên tập trung vào một vấn đề cốt lõi để tạo dấu ấn riêng, thay vì cố gắng truyền tải quá nhiều thông điệp hoặc chạy theo quy mô sản xuất.
Trước sự phát triển của AI, diễn giả đề cao tính thật và trải nghiệm cá nhân thông qua những quan sát đời thường, tương tác với con người và câu chuyện thực tế. Anh cũng gợi mở tư duy xây dựng tài sản trí tuệ (IP) bằng định dạng nội dung nhất quán, đồng thời khuyến khích người trẻ tích lũy kiến thức nền tảng, rèn luyện tư duy phản biện và chú trọng bảo vệ bản quyền trong quá trình sáng tạo.
Ở góc độ thiết kế trải nghiệm văn hóa, chị Nguyễn Thị Cẩm Hồng – Founder & CEO Magiskator, Chi hội trưởng Chi hội Báo chí & Truyền thông thuộc Hội Di sản Văn hóa TP.HCM gợi ý khai thác chất liệu văn hóa qua năm giác quan và những lát cắt văn hóa cụ thể như kiến trúc, ẩm thực, nghệ thuật diễn xướng, ngôn ngữ hay trang phục.
Theo chị, việc lựa chọn một góc tiếp cận phù hợp giúp câu chuyện trở nên gần gũi, dễ gợi nhớ. Để tìm kiếm chất liệu chân thực, người sáng tạo cần chủ động nghiên cứu thực địa, gặp gỡ người dân và tìm hiểu đời sống địa phương thay vì chỉ dựa vào thông tin trực tuyến. Về phương pháp sáng tạo, chị khuyến khích ứng dụng 5W1H để hệ thống hóa thông tin và đặt câu hỏi “What if…?” để mở rộng ý tưởng, xem AI như công cụ hỗ trợ tư duy thay vì thay thế con người.
Đồng quan điểm về tiềm năng của chất liệu văn hóa Việt, anh Lưu Trọng Nhân – cựu học viên Arena Multimedia, Founder Chất Việt Explorians và Co-Founder TELOS Agency chia sẻ rằng những dự án tạo dấu ấn trong hành trình làm nghề của anh đều gắn với văn hóa Việt. Từ kinh nghiệm phát triển dự án, anh khuyến khích người trẻ đào sâu cả những chủ đề quen thuộc để tìm ra góc nhìn mới, đồng thời lưu ý đến chi phí, bản quyền và quản trị rủi ro khi sử dụng AI trong sản xuất nội dung.
Khép lại buổi InnovaTalk, các diễn giả đã cho thấy để kể được di sản trên nền tảng mạng xã hội cần rất nhiều sự kết hợp với nhau từ kiến thức nền tảng, tư duy sáng tạo tập trung vào cốt lõi, trải nghiệm thực tế và biết cách khai thác nhiều cách góc độ mới và cũng phải biết quản lý sử dụng AI vào trong các tác phẩm.
Đây cũng là kinh nghiệm, cơ sở, nền tảng để không chỉ các sinh viên trẻ tại Arena Multimedia mà còn nhiều người trẻ khác có thể tiếp cận di sản theo ngôn ngữ mới của truyền thông đương đại và góp phần đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với cộng động.
