Tọa đàm tập trung trao đổi về lịch sử văn hóa trà, bản sắc trà Việt trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa, cũng như trách nhiệm của cộng đồng trong việc gìn giữ và tiếp nối những thực hành truyền thống.
Mở đầu Tọa đàm, nhà báo Hà Kiều, Thư ký tòa soạn Tạp chí Vietnam Travel, cho biết ngày 27/10/2026, “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Từ dấu mốc này, câu chuyện về trà đang được nhìn nhận như một di sản.
“Nếu nhìn trà như một di sản văn hóa, điều làm nên giá trị của trà không chỉ là hương vị, cách thưởng thức, mà còn là những câu chuyện văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ…”, nhà báo Hà Kiều chia sẻ.
Ở góc nhìn nghiên cứu văn hóa, nhà nghiên cứu Phạm Thái Bình cho rằng thưởng trà không chỉ là thưởng thức một thức uống mà còn là quá trình tiếp nhận và kết nối các giá trị văn hóa. Hương vị trà gắn liền với cách con người thực hành, cảm nhận và truyền tải những câu chuyện văn hóa qua từng thế hệ.
GS.TS Minh Chánh khẳng định giá trị, hồn cốt của trà trong đời sống văn hóa Á Đông. Mỗi quốc gia đều có những bản sắc riêng hiện diện trong chén trà ta uống mỗi ngày, thể hiện qua dấu ấn địa phương, hoa văn, cách tiếp nhận và thực hành.
Từ góc độ giao lưu văn hóa, Tiến sĩ chuyên ngành Hàn Quốc học Phùng Thị Thanh Xuân gợi mở kinh nghiệm nghiên cứu văn hóa trà Hàn Quốc. Theo bà, việc khai thác tư liệu lịch sử, sử sách và ghi chép của từng thời kỳ có ý nghĩa quan trọng trong nhận diện quá trình hình thành và tiếp nối các thực hành truyền thống. Đây cũng là hướng tham khảo để Việt Nam tiếp tục hệ thống hóa tư liệu và kể câu chuyện văn hóa trà của dân tộc bằng góc nhìn đương đại.
Còn nghệ nhân, trà chủ Đoàn Thị Hiếu Thảo nhấn mạnh bản sắc trà Việt cần được nhận diện từ chính phong tục, lối sống và cách thực hành của người Việt, thay vì sao chép nguyên mẫu nghi thức thưởng trà từ các quốc gia khác. Theo bà, văn hóa trà Việt thể hiện rõ qua những hình ảnh gần gũi: mọi người quây quần bên ấm trà, cùng trò chuyện và chia sẻ câu chuyện cuộc sống. Sự cởi mở, gần gũi và tính cộng đồng chính là nét riêng của văn hóa thưởng trà người Việt.
Bên cạnh câu chuyện bản sắc, Tọa đàm cũng đề cập đến tri thức và nghệ thuật thực hành trà. Quan niệm “Nhất thủy, nhì trà, tam pha, tứ ấm” được chia sẻ như một nguyên tắc thể hiện sự am hiểu của người thưởng trà đối với nguồn nước, chất lượng nguyên liệu, kỹ thuật pha và dụng cụ sử dụng. Những phương thức chế biến, ướp hương bằng hoa sen, hoa lài cùng các nguyên liệu bản địa cũng cho thấy sự kết hợp giữa kinh nghiệm thủ công, cảm quan thẩm mỹ và tri thức tự nhiên được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Từ các góc nhìn đa chiều, một vấn đề quan trọng được gợi mở: làm thế nào để nhận diện, tư liệu hóa và duy trì những giá trị vốn có của văn hóa trà Việt, đồng thời để các thực hành truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống hôm nay. Để làm được điều đó, các đại biểu nhấn mạnh việc hợp tác với các vùng trà, người làm nghề và tổ chức văn hóa, nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, hỗ trợ sinh kế cộng đồng và mở rộng khả năng phát huy di sản trà.
Nhiều chuyên gia cũng trăn trở: nếu một ngày người trẻ không còn biết thưởng trà, không còn ngồi bên nhau bên ấm trà như ông bà xưa, điều gì sẽ thực sự mất đi? Chỉ một thức uống, một phong tục, hay cả một phần ký ức di sản của người Việt? Và nếu tinh thần văn hóa trà vẫn được tiếp nối, điều gì nhất định phải được giữ lại? Văn hóa không chỉ là những gì ta nhận từ quá khứ, mà còn là những gì ta chọn trao lại cho tương lai, cụ thể là cho người trẻ.
Tọa đàm không chỉ đánh dấu sự hình thành của Chi hội Trà Di Sản mà còn góp phần mở rộng đối thoại về vị trí của văn hóa trà trong đời sống hiện đại, hướng đến việc đưa di sản trà vượt ra khỏi phạm vi lưu giữ tư liệu, không gian trưng bày để tiếp tục được thực hành, trao truyền và tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
