Cuối năm 2024, Lã Thị Huy Thanh và Lư Nguyễn Bảo Minh đến Hà Giang và có dịp trải nghiệm vẽ sáp ong, nhuộm chàm trên vải gai dầu của người Mông. Sau chuyến đi, hai người tiếp tục tìm hiểu về cây chàm và quy trình tạo màu từ nguyên liệu tự nhiên.
Huy Thanh từng làm marketing trong lĩnh vực F&B. Bảo Minh có thời gian làm phân tích tài chính trong ngành logistics và F&B. Sau quá trình tìm hiểu, cả hai quyết định rời công việc văn phòng để tập trung vào nhuộm chàm thủ công và xây dựng Xanh Chàm Indigo Studio tại TP.HCM.
Việc thực hành tại thành phố đặt ra nhiều vấn đề về nguyên liệu và điều kiện sản xuất. Theo Huy Thanh và Bảo Minh, chàm được vận chuyển từ Sa Pa vào TP.HCM để phục vụ quá trình nhuộm. Điều kiện khí hậu, nguồn nguyên liệu và môi trường thực hành tại thành phố có nhiều khác biệt so với khu vực miền núi phía Bắc.
Quy trình nhuộm được thực hiện qua nhiều lần xử lý. Một sản phẩm thông thường cần khoảng 3-7 ngày để hoàn thiện. Với những mẫu có yêu cầu về màu sắc hoặc hoa văn phức tạp, thời gian có thể kéo dài đến một tháng do phải thực hiện nhiều lần nhuộm.
Trong quá trình làm nghề, hai người thử nghiệm nhiều phương pháp xử lý vải để tạo hoa văn. Vải có thể được may, buộc hoặc xử lý trước khi đưa vào thùng chàm. Sau mỗi lần nhuộm, màu sắc tiếp tục thay đổi khi vải được đưa ra ngoài tiếp xúc với không khí. Số lần nhuộm và cách xử lý ảnh hưởng trực tiếp đến sắc độ và hoa văn của sản phẩm.
Nguồn nguyên liệu cũng là một trong những khâu được hai người dành nhiều thời gian tìm hiểu. Việc đưa nguyên liệu từ vùng cao về TP.HCM không chỉ phát sinh chi phí vận chuyển mà còn đòi hỏi kiểm soát quá trình bảo quản và sử dụng.
Khác với sản xuất công nghiệp, nhuộm chàm thủ công phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong từng công đoạn. Cùng một quy trình, màu vải có thể có sự khác biệt tùy chất liệu, thời gian xử lý và điều kiện môi trường. Vì vậy, việc tạo ra những sản phẩm có màu sắc đồng đều cũng là một trong những yêu cầu mà người làm nghề phải liên tục điều chỉnh.
Từ quá trình thử nghiệm, Huy Thanh và Bảo Minh phát triển một số sản phẩm ứng dụng như túi, khăn choàng và các sản phẩm thủ công từ vải nhuộm chàm. Bên cạnh sản phẩm hoàn thiện, hai người cũng duy trì việc thực hành và thử nghiệm các kỹ thuật tạo màu, tạo hoa văn trên nhiều loại vải.
Nhuộm chàm là kỹ thuật được nhiều cộng đồng dân tộc ở Việt Nam sử dụng trong sản xuất trang phục và các sản phẩm dệt truyền thống. Tùy từng cộng đồng, quy trình xử lý chàm, chất liệu vải, cách tạo hoa văn và kỹ thuật nhuộm có những đặc điểm riêng.
Đối với Huy Thanh và Bảo Minh, việc đưa kỹ thuật này vào thực hành tại TP.HCM bắt đầu từ quá trình trải nghiệm, sau đó chuyển sang tự tìm hiểu và thử nghiệm. Hai người không có nền tảng làm nghề thủ công trước đó, nên phần lớn kỹ thuật phải được học và điều chỉnh trong quá trình thực hành.
Từ một trải nghiệm tại Hà Giang, nhuộm chàm trở thành công việc mà hai người tiếp tục theo đuổi tại TP.HCM. Quá trình này đặt ra những yêu cầu về nguyên liệu, kỹ thuật và thời gian, đồng thời cho thấy khả năng một nghề thủ công truyền thống được tiếp nhận và thử nghiệm trong một môi trường đô thị khác với nơi kỹ thuật này hình thành và phát triển.
