Căn nhà được tra như là lời đáp lại một mong ước giản dị mà cụ từng thốt lên trong một lần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghé thăm dịp Tết: có một nơi đủ rộng để giữ lại cả một đời sưu tầm, biên soạn.
Căn hộ nhỏ — một gác, một phòng ngủ, phòng khách, phòng bếp — với cụ Tư lại lớn vô cùng. Không phải vì giá trị hơn 3,4 tỷ đồng, mà vì nó sẽ trở thành nơi cất giữ hàng nghìn tài liệu, hiện vật của một người đã dành trọn thế kỷ để viết. Cụ mong nơi đây một ngày sẽ thành nhà lưu niệm, để những người trẻ tìm về, chạm vào lịch sử bằng những trang giấy đã ố vàng theo năm tháng.
106 tuổi, cụ Nguyễn Đình Tư vẫn giữ một kỷ luật khiến nhiều người trẻ phải giật mình: mỗi ngày dành 10 tiếng đồng hồ cho việc viết. Có hôm thức đến nửa đêm. Không gậy chống, không kính đọc sách, cụ đi lại tự do với cơ thể như chưa từng bị thời gian chạm vào.
Bí quyết, theo lời cụ, không nằm ở điều gì cao siêu. Một nhịp sống đều đặn là dậy lúc 6 giờ, viết đến 11 giờ rưỡi, nghỉ trưa, viết tiếp, rồi vận động lúc chiều tà. Một bữa cơm vừa đủ, đôi khi thêm lon bia nhỏ giữa trưa. Và trên hết, một tinh thần không vướng bận chấp nhặt, để tâm luôn được thanh tịnh.
Nghe đơn giản, nhưng đó chính là cách một con người giữ được sự minh mẫn và niềm say mê suốt hơn một thế kỷ sống.
Sinh năm 1920 ở Nghệ An, cụ Nguyễn Đình Tư nghỉ học năm 12 tuổi vì nhà nghèo, ngày ngày chăn trâu cắt cỏ. Nhưng cái chí học của cậu bé ấy đã được những người thầy trong làng nhận ra và âm thầm góp tiền nuôi ăn học. Năm 1943, cuốn truyện dài đầu tay ra đời, khởi đầu cho một hành trình cầm bút kéo dài đến tận hôm nay.
Cụ đi qua nhiều vùng đất, biên soạn địa chí cho Khánh Hòa, Phú Yên, Ninh Thuận, rồi gắn bó với Sài Gòn từ sau năm 1975. Trong số những tác phẩm để lại dấu ấn, bộ sách hai tập gần 1.600 trang Gia Định – Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh đã mang về cho cụ giải A Sách Quốc gia năm 2024. Cụ cũng là Đại sứ văn hóa đọc trọn đời do Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM vinh danh.
Căn nhà mới, với cụ, không phải điểm dừng. Đó là nơi để cụ tiếp tục viết, tiếp tục giữ. "Tôi vẫn đang tiếp tục theo đuổi công việc viết sách" — câu nói giản dị ấy, từ một người đã sống qua thế kỷ XX đầy biến động, mang theo cả một lời nhắn cho những người trẻ hôm nay: di sản không chỉ nằm trong viện bảo tàng hay trang sách cũ, mà còn sống trong từng người dám bền bỉ giữ lấy ký ức của một vùng đất.
Và khi căn gác nhỏ ở Bình Lợi Trung dần đầy lên bởi tài liệu, hiện vật, có lẽ nơi đó sẽ trở thành một địa chỉ để Sài Gòn tìm về chính mình — qua đôi mắt của người đã chứng kiến và ghi lại tất cả.
