Trước khi những tuyến phố bán lồng đèn bắt đầu rực rỡ sắc màu, mùa Trung thu tại xóm lồng đèn Phú Bình đã khởi động từ nhiều tháng trước. Trong những căn nhà nhỏ, người thợ kiên nhẫn chẻ tre, dựng khung, dán giấy và vẽ màu để hoàn thiện từng chiếc lồng đèn thủ công.
Từ những thanh tre đến chiếc lồng đèn hoàn chỉnh
Quá trình làm lồng đèn bắt đầu từ việc lựa chọn những thanh tre có độ dẻo phù hợp. Tre được phơi, chẻ và vót thành các nan mảnh, sau đó uốn thành khung theo từng hình dáng khác nhau.
Khi bộ khung đã hoàn chỉnh, người thợ tiếp tục dán giấy kiếng, phối màu, vẽ họa tiết và điểm nhấn để chiếc đèn trở nên sinh động. Từ đèn ông sao, cá chép, bươm bướm đến con thỏ, mỗi sản phẩm đều đòi hỏi sự chính xác và khéo léo trong từng công đoạn.
Với những mẫu đèn lớn hoặc có kết cấu phức tạp, quá trình thực hiện có thể kéo dài nhiều ngày. Vì vậy, các gia đình thường bắt đầu chuẩn bị từ sớm để kịp cung ứng cho thị trường vào dịp Trung thu.
Nghề theo chân người thợ vào Nam
Xóm lồng đèn Phú Bình được hình thành từ giữa thập niên 1950, khi những người thợ từ các làng nghề Bác Cổ và Báo Đáp, Nam Định, di cư vào Nam lập nghiệp. Mang theo kinh nghiệm làm lồng đèn truyền thống, họ quần tụ tại khu vực Phú Bình và truyền nghề lại cho các thế hệ sau.
Qua thời gian, những chiếc lồng đèn giấy kiếng mang hình ngôi sao, cá chép, con bướm hay các linh vật quen thuộc đã trở thành một phần ký ức Trung thu của nhiều thế hệ người dân Thành phố Hồ Chí Minh.
Từng có thời điểm hàng trăm gia đình tại Phú Bình cùng tham gia sản xuất. Không khí làm nghề bắt đầu từ nhiều tháng trước Trung thu, khi các nhà cùng chuẩn bị tre, dựng khung và hoàn thiện những đơn hàng để đưa lồng đèn đi khắp thành phố.
Giữ nghề trong nhịp sống mới
Ngày nay, số hộ còn gắn bó với nghề đã giảm nhiều so với trước. Sự cạnh tranh của lồng đèn sản xuất công nghiệp, những thay đổi trong thị hiếu và tình trạng thiếu người kế nghiệp đang đặt làng nghề trước không ít khó khăn.
Để thích nghi, một số người thợ chuyển sang sản xuất theo đơn đặt hàng, phục dựng các mẫu đèn truyền thống hoặc thực hiện những mẫu lồng đèn lớn phục vụ trang trí và sự kiện. Cách làm có thể thay đổi, nhưng các công đoạn quan trọng vẫn cần đến kinh nghiệm và bàn tay tỉ mỉ của người thợ.
Trước khi một chiếc lồng đèn xuất hiện trên phố, ánh sáng ấy đã đi qua rất nhiều công đoạn và nhiều đôi bàn tay. Việc những người thợ Phú Bình vẫn tiếp tục gắn bó với nghề không chỉ giữ lại một sản phẩm thủ công, mà còn góp phần lưu giữ một phần ký ức Trung thu của thành phố.
