Qua hơn 150 năm, Trường THPT Lê Quý Đôn đã chứng kiến nhiều thế hệ học sinh trưởng thành, những đổi thay của thành phố và những bước chuyển của nền giáo dục. Với các giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, công trình trường được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật, trở thành một phần di sản đáng trân trọng của đô thị TPHCM.
Từ Collège Indigène đến Trường Lê Quý Đôn
Lịch sử của ngôi trường bắt đầu từ những năm cuối thế kỷ XIX. Trong giai đoạn 1874-1877, trường được khởi công và đưa vào hoạt động với tên gọi Collège Indigène. Sau đó, trường đổi tên thành Collège Chasseloup-Laubat, giảng dạy từ bậc tiểu học đến tú tài theo chương trình giáo dục Pháp.
Bước sang đầu thế kỷ XX, trường tiếp nhận học sinh người Việt với điều kiện có quốc tịch Pháp. Học sinh được phân thành hai khu riêng nhưng cùng theo một chương trình đào tạo và tham dự chung các kỳ thi.
Năm 1954, trường mang tên Jean-Jacques Rousseau. Trong giai đoạn này, nhà trường vẫn do người Pháp quản lý, trong bối cảnh dấu ấn của nền giáo dục thuộc địa vẫn còn hiện diện tại Sài Gòn.
Từ năm 1970 đến 1977, quá trình bàn giao nhà trường cho người Việt từng bước được thực hiện. Trường trở thành Trung tâm Giáo dục Lê Quý Đôn.
Ngày 29/8/1977, trường chính thức được thành lập với tên Trường PTTH Lê Quý Đôn, tiền thân của Trường THPT Lê Quý Đôn ngày nay.
Qua nhiều lần đổi tên, ngôi trường đã đi qua những biến động lớn của lịch sử. Những thay đổi về tên gọi cũng phản ánh những chuyển biến của xã hội và nền giáo dục qua từng thời kỳ.
Từ Sài Gòn xưa đến TPHCM hôm nay, Lê Quý Đôn trở thành một điểm nối đặc biệt giữa quá khứ và hiện tại.
Những dấu ấn còn lại trong kiến trúc
Một trong những giá trị dễ nhận thấy nhất của Trường Lê Quý Đôn là không gian kiến trúc cổ được lưu giữ qua thời gian. Mái ngói, hàng hiên, ô cửa, dãy phòng học, khoảng sân và hàng cây tạo nên một tổng thể vừa mang dấu ấn kiến trúc của một thời kỳ lịch sử, vừa gắn với đời sống học đường qua nhiều thế hệ.
Ở đó, thời gian không chỉ được ghi lại bằng những tư liệu lịch sử mà còn hiện diện trong từng chi tiết của công trình. Những mảng tường cũ, lớp mái ngói, những hành lang đón nắng hay khoảng sân quen thuộc đều trở thành một phần ký ức của những người từng học tập, giảng dạy và làm việc tại đây.
Giá trị của di tích vì thế không chỉ nằm ở tuổi đời của công trình. Quan trọng hơn, đó là câu chuyện về một ngôi trường đã đồng hành với lịch sử thành phố và chứng kiến sự trưởng thành của nhiều thế hệ.
Hơn 150 năm tồn tại, Trường THPT Lê Quý Đôn còn được biết đến bởi những thế hệ học sinh từng học tập tại đây. Tên tuổi của trường gắn với nhiều nhân vật có dấu ấn trong lịch sử, khoa học, giáo dục và văn hóa Việt Nam và khu vực, trong đó có Quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk, nhà cách mạng Nguyễn An Ninh, GS Trần Văn Giàu, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, nhà văn hóa Vương Hồng Sển, GS.BS Nguyễn Văn Hưởng, GS Trịnh Xuân Thuận…
Từ nơi đây, mỗi người mang theo hành trang riêng để bước vào những lĩnh vực khác nhau, đóng góp cho đất nước và xã hội. Đó cũng là một phần làm nên giá trị đặc biệt của Trường THPT Lê Quý Đôn: lịch sử của trường không chỉ được viết bằng những dấu mốc, mà còn bằng câu chuyện của những con người đã trưởng thành từ nơi này.
Ngày nay, Trường THPT Lê Quý Đôn tiếp tục phát triển trên nền tảng truyền thống hơn 150 năm. Nhà trường không ngủ quên trong quá khứ mà từng bước đổi mới, hội nhập và nâng cao chất lượng giáo dục, hướng đến yêu cầu của một nền giáo dục hiện đại.
Với nhiều thế hệ cựu học sinh, ký ức về Lê Quý Đôn đôi khi không nằm ở những điều lớn lao. Đó có thể là một khoảng sân quen thuộc, một hành lang, một ô cửa, một hàng cây hay một buổi chiều nắng nghiêng trên mái ngói cũ.
Năm tháng trôi qua, người ta có thể quên một bài học, một con điểm, nhưng những hình ảnh bình dị của tuổi học trò vẫn có thể ở lại rất lâu trong ký ức.
Bởi có những ngôi trường không chỉ được dựng nên bằng gạch đá. Giá trị của nó còn được bồi đắp bởi thời gian, lịch sử và ký ức của những con người từng đi qua.
Hơn 150 năm, Trường THPT Lê Quý Đôn vẫn đứng đó giữa lòng TPHCM – lưu giữ một dáng xưa của Sài Gòn, gìn giữ ký ức của nhiều thế hệ và tiếp tục mở những cánh cửa tương lai cho tuổi trẻ.
Một ngôi trường hơn 150 năm tuổi, một di tích hơn 150 năm ký ức và một dòng chảy giáo dục vẫn đang tiếp tục đi về phía trước.
